Samenwonen zonder huwelijk: wat zijn je rechten bij uit elkaar gaan?

Kort antwoord: wie ongehuwd samenwoont en uit elkaar gaat, heeft geen wettelijk recht op partneralimentatie of op de helft van het vermogen van de ander. Wat van jou is, blijft van jou. Wat jullie samen bezitten, verdeel je volgens de koopakte, het samenlevingscontract of jullie eigen afspraken. Kinderen hebben wel altijd recht op kinderalimentatie.

Trouwen is een pakketdeal: je zegt ja en de wet regelt de rest. Samenwonen werkt andersom. Wat niet op papier staat, bestaat juridisch vaak niet. Dat merken stellen meestal pas bij de breuk.

Waarom ongehuwd uit elkaar gaan anders werkt

Bij een echtscheiding spreekt de rechter de ontbinding uit en gelden vaste regels voor verdeling en alimentatie. Samenwonenden hebben geen rechter nodig. Eén van jullie pakt de koffers en het is voorbij. Formeel dan, want alles wat jullie samen opbouwden moet nog uit elkaar.

Uit elkaar met samenlevingscontract

Een samenlevingscontract is de huwelijkse voorwaarden van samenwonenden. Haal het eerst uit de la, voordat je met je ex in discussie gaat.

Samenlevingscontract ontbinden: hoe werkt dat?

De meeste contracten zeg je op met een aangetekende brief, of jullie tekenen samen een beëindigingsovereenkomst. Een notaris heb je daar meestal niet voor nodig. Wel zodra de koopwoning op naam van één van jullie komt, want die overdracht kan alleen via een notariële akte. Staat er een verrekenbeding in, dan delen jullie wat tijdens het samenwonen is gespaard. Ook als dat nu oneerlijk voelt.

Uit elkaar zonder samenlevingscontract

Dan geldt de simpele hoofdregel: wie iets kocht, is eigenaar. De bank die jij afrekende, is van jou. De auto op naam van je partner blijft van je partner. Wat jullie samen kochten, is van jullie allebei, in gelijke delen tenzij je het tegendeel kunt aantonen. Gezamenlijke schulden blijven ook gezamenlijk; lees wie bij scheiden met schulden waarvoor aansprakelijk is.

Samen huis gekocht en uit elkaar zonder samenlevingscontract

Dit is de vraag die wij het vaakst krijgen. Het antwoord staat in je akte van levering: daarin staat in welke verhouding jullie eigenaar zijn, meestal ieder de helft. Zo wordt ook de overwaarde of restschuld verdeeld.

Heeft één van jullie 40.000 euro uit een erfenis in het huis gestoken, terwijl de akte op half om half staat? Dan kan die partner proberen dat bedrag terug te vorderen. Of dat lukt, hangt af van wat je kunt bewijzen. Een appje uit 2019 kan ineens veel waard zijn.

Uitkopen of verkopen?

Uitkopen lukt alleen als de blijver de hypotheek alleen kan dragen. Lukt dat niet, lees dan wat je kunt doen als je je partner niet kunt uitkopen. Meer over de keuzes vind je in onze blog over wat er met je huis gebeurt als je uit elkaar gaat. Komen jullie er niet uit, dan kan de rechter de verdeling vaststellen en in het uiterste geval verkoop bevelen.

Let op de maandlasten: jullie zijn allebei hoofdelijk aansprakelijk. Stopt je ex met betalen, dan haalt de bank alles bij jou. Lees wie de hypotheek betaalt bij een scheiding.

En als je huurt?

Staan jullie allebei op het huurcontract, dan blijft ook wie vertrekt aansprakelijk tot de verhuurder hem of haar uit het contract laat. Staat alleen je partner erop, dan heb je geen automatisch recht om te blijven. Na minimaal twee jaar samenwonen kun je medehuurder worden (artikel 7:267 BW), mits geregeld via de verhuurder of de kantonrechter.

Heb je recht op alimentatie na samenwonen?

Partneralimentatie na samenwonen bestaat niet, tenzij jullie dat zelf in een samenlevingscontract hebben afgesproken. Ook niet als je minder bent gaan werken voor de kinderen.

Voor kinderen ligt het anders. Een juridische ouder betaalt mee aan de kosten van zijn kind, getrouwd of niet. Lees meer over het berekenen van alimentatie.

Uit elkaar gaan met kinderen als je niet getrouwd bent

Is het kind na 1 januari 2023 erkend, dan hebben jullie automatisch gezamenlijk gezag. Bij een erkenning van daarvoor moest het gezag apart worden aangevraagd, dus check het gezagsregister. Met gezamenlijk gezag is een ouderschapsplan verplicht, net als bij getrouwde ouders. Alleen hoeven jullie het nergens in te leveren. Oudere kinderen willen vaak meepraten; lees wanneer je kind mag kiezen waar het wil wonen.

Wat bijna iedereen vergeet

Je hebt geen wettelijk recht op een deel van het ouderdomspensioen van je ex. Heeft je ex je aangemeld voor partnerpensioen, meld de breuk dan bij het pensioenfonds. Staat je ex nog in je testament of als begunstigde van een overlijdensrisicoverzekering? Dat verandert niet vanzelf, dus lees waarom je je testament moet aanpassen na een relatiebreuk.

Samenwonen zonder huwelijk: wat zijn je rechten bij uit elkaar gaan?

Samenwonen zonder huwelijk geeft vrijheid, maar bij uit elkaar gaan krijg je alleen wat op papier staat. Wie geen samenlevingscontract heeft, valt terug op koopakte, bankafschriften en goede wil. Dat kan prima gaan. Vaak ook niet.

Veel stellen kiezen daarom voor mediation: samen afspraken maken over huis, spullen en kinderen, met een neutrale mediator die de juridische kant bewaakt. Lukt praten niet meer, dan staat een advocaat alleen jou bij. Fabienne van Aken is sinds 2005 advocaat en vFAS-mediator en doet allebei, dus je hoeft niet halverwege over te stappen. Met een laag inkomen kom je mogelijk in aanmerking voor pro deo rechtsbijstand. Meer over samenlevingsregelingen lees je op onze pagina familierecht.

Twijfel je wat jouw rechten zijn? Een eerste gesprek geeft vaak al duidelijkheid. Neem contact op en plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek.