Kun je een erfenis verdelen zonder notaris?

Ja, dat kan. Een erfenis verdelen zonder notaris mag in Nederland, zolang alle erfgenamen het eens zijn en er geen huis naar een van hen gaat. Jullie leggen de verdeling dan vast in een onderhandse akte van verdeling. Een notaris is wel verplicht als een erfgenaam de woning overneemt. Is een erfgenaam minderjarig, dan moet de kantonrechter de verdeling goedkeuren.

Wie na een overlijden de papieren op tafel legt, schrikt vaak eerst van de notariskosten. Begrijpelijk. Voor een nalatenschap met een betaalrekening, een spaarrekening en een volle zolder voelt een notaris al snel als met een kanon op een mug schieten.

De wet verplicht je ook niet om voor elke erfenis naar de notaris te gaan. Er zijn wel een paar momenten waarop je er niet omheen kunt. En er zijn valkuilen waar erfgenamen elk jaar opnieuw in stappen.

Wat zegt de wet over een erfenis verdelen zonder notaris?

Artikel 3:183 van het Burgerlijk Wetboek is verrassend ruim. Zijn alle erfgenamen meerderjarig en handelingsbekwaam, dan mogen ze verdelen op een manier en bij een akte die ze zelf kiezen. Dat kan een onderhandse akte zijn: een document dat jullie zelf opstellen en allemaal ondertekenen. De voorwaarde is dat iedereen meedoet. Weigert één erfgenaam te tekenen, dan is er geen verdeling.

Let op het verschil tussen verdelen en afhandelen. Een erfenis afhandelen zonder notaris betekent ook de bank regelen, schulden betalen en aangifte erfbelasting doen. Verdelen is pas de laatste stap.

Wanneer is een notaris toch verplicht?

Er zit een huis in de nalatenschap

Een woning is een registergoed. Wie de eigenaar wordt, moet in het Kadaster komen te staan, en dat kan alleen via een notariële akte. Neemt je broer het ouderlijk huis over, dan heb je een notariële akte van verdeling nodig. Verkopen jullie het huis aan een buitenstaander, dan regelt de notaris van die verkoop de overdracht. De opbrengst kunnen jullie daarna onderling verdelen.

Een erfgenaam is minderjarig of staat onder bewind

Erft er een kind van 12 mee, of staat een erfgenaam onder bewind of curatele? Dan moet de verdeling via een notariële akte, of moet de kantonrechter jullie onderhandse akte goedkeuren. Zo voorkomt de wet dat iemand die niet voor zichzelf kan opkomen te weinig krijgt.

De bank wil een verklaring van erfrecht

Een verklaring van erfrecht kan alleen een notaris opstellen. Veel banken geven de rekening van de overledene pas vrij als ze die verklaring zien. Bij een klein saldo is een overlijdensakte soms genoeg, maar dat verschilt per bank. Bel de bank dus eerst. De notaris bepaalt zelf zijn tarief, dus vraag vooraf naar de kosten van een verklaring van erfrecht.

Erfenis zelf afhandelen: zo pak je het aan

Stel vast wie de erfgenamen zijn

Vraag bij het Centraal Testamentenregister na of er een testament is. Is dat er niet, dan bepaalt de wet wie erft. Was de overledene getrouwd, dan krijgt de partner bij de wettelijke verdeling alles en houden de kinderen een vordering op papier. Er valt dan minder te verdelen dan veel mensen denken. Lees ook wat er gebeurt als er geen testament is.

Kies tussen zuiver en beneficiair aanvaarden

Pin je geld van de rekening van de overledene voor eigen gebruik, dan kan dat gelden als zuivere aanvaarding. Je bent dan ook aansprakelijk voor de schulden. Twijfel je of er meer schulden dan bezittingen zijn, kies dan voor beneficiaire aanvaarding via een verklaring bij de griffie van de rechtbank. Daarna ben je verplicht een boedelbeschrijving te maken en de schulden in een vaste volgorde af te wikkelen.

Maak een overzicht en doe aangifte

Zet alle bezittingen en schulden op de overlijdensdatum op een rij. Dat overzicht heb je nodig voor de aangifte erfbelasting, die uiterlijk acht maanden na het overlijden binnen moet zijn.

Leg de verdeling vast

Schrijf op wie wat krijgt, tegen welke waarde, en laat iedereen tekenen met datum. Voor spullen met emotionele waarde werkt een vaste kiesvolgorde of loting vaak beter dan eindeloos onderhandelen. Meer praktische tips vind je in ons artikel over samen erven.

Waar het in de praktijk misgaat

Een situatie die we vaak tegenkomen: drie zussen, van wie er één jaren voor moeder zorgde en een volmacht had. Zij betaalde boodschappen en de thuiszorg van moeders rekening. Na het overlijden willen de andere twee precies weten waar elke euro is gebleven. Zonder bonnetjes wordt een eenvoudige verdeling dan een maandenlange ruzie.

Gezinnen met stiefkinderen lopen extra risico, omdat de wet en de gevoelens daar vaak niet hetzelfde zeggen. Bewaar dus alle afschriften en spreek vroeg af wie wat doet. Zo kun je veel conflicten bij het verdelen van een erfenis voorkomen.

Notaris of advocaat?

Een notaris is neutraal en kiest geen partij. Zolang iedereen het eens is, is dat prima. Maar wat als een broer weigert te tekenen, een kind zijn legitieme portie opeist of de executeur niets doet? Dan heb je iemand nodig die jouw kant kiest. Komen jullie er samen niet uit, dan kan elke erfgenaam de rechter vragen de verdeling vast te stellen.

Fabienne van Aken werkt sinds 2005 als advocaat erfrecht en is vFAS-erkend mediator. Willen jullie de familieband heel houden, dan is mediation vaak sneller en goedkoper dan een procedure. Twijfel je welke route past? Plan een kennismakingsgesprek of bel 085-1640710.