Wat gebeurt er als er geen testament is?

De meeste mensen stellen het opstellen van een testament uit. Het voelt niet urgent, en eerlijk: niemand denkt graag na over zijn eigen overlijden. Maar wat gebeurt er nu eigenlijk met je spullen, je spaargeld en je huis als je niets hebt vastgelegd? Korte versie: dan beslist de wet voor je. En die beslissing pakt niet altijd uit zoals je had gedacht.

In deze blog leg ik uit hoe het erfrecht werkt zonder testament, wie er dan erft en in welke situaties je echt beter zelf iets regelt.

De wet bepaalt: de wettelijke verdeling

Heb je geen testament, dan val je automatisch onder de zogenoemde wettelijke verdeling. Dit is een standaardregeling in het Burgerlijk Wetboek die ervoor zorgt dat je nalatenschap volgens een vaste volgorde wordt verdeeld. Je hoeft er niets voor te doen, maar je hebt er ook niets over te zeggen.

De vier groepen erfgenamen

De wet kent vier groepen erfgenamen, in een strikte rangorde:

1. je echtgenoot of geregistreerd partner én je kinderen

2. je ouders, broers en zussen

3. je grootouders

4. je overgrootouders

Zolang er iemand in de eerste groep is, komt de tweede groep niet aan bod. Heb je een partner en kinderen, dan erven zij samen, ieder voor een gelijk deel. Maar hier zit een belangrijke nuance: de partner krijgt alle bezittingen en schulden in handen, en de kinderen krijgen hun deel pas tegoed als een vordering in geld. Ze kunnen dat geld dus niet meteen opeisen. Pas als de langstlevende ouder overlijdt, wordt dat bedrag uitbetaald. Zo kan de achterblijvende partner gewoon in het huis blijven wonen en het leven voortzetten.

Geen partner of kinderen?

Heb je geen partner en geen kinderen, dan schuift de erfenis op naar de tweede groep: je ouders, broers en zussen. Leven die niet meer, dan komen neven en nichten in beeld via een regel die plaatsvervulling heet: de kinderen nemen dan de plek van hun overleden ouder in.

En als er echt helemaal niemand meer is? Dan vervalt de hele nalatenschap aan de Staat. Dat klinkt extreem, maar het gebeurt vaker dan je denkt, vooral bij alleenstaanden zonder naaste familie. Wil je dat een goede vriend, een buurman of een goed doel iets krijgt, dan is een testament de enige manier om dat te regelen. De wet kent namelijk alleen bloedverwanten en je officiële partner.

Let op: samenwonen telt niet automatisch

Dit is misschien wel de gevaarlijkste misvatting. Woon je samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan ben je voor het erfrecht geen erfgenaam van elkaar. Ook niet na twintig jaar samen, ook niet met een gezamenlijk huis, ook niet met kinderen.

Een voorbeeld. Tom en Lisa wonen al vijftien jaar samen in een koophuis, maar zijn nooit getrouwd. Ze hebben geen testament en geen samenlevingscontract met een verblijvingsbeding. Als Tom overlijdt, gaat zijn helft van het huis volgens de wet naar zijn ouders en broer. Lisa staat juridisch buitenspel en kan in het slechtste geval gedwongen worden het huis te verkopen om de familie van Tom uit te kopen. Met een testament was dit volledig te voorkomen geweest.

Wat kost erven zonder testament?

Geen testament betekent niet dat er geen erfbelasting is. Die betaal je sowieso, met of zonder testament. Wel kan een goed testament de belasting flink drukken, en die kans laat je liggen als je niets regelt.

Vrijstellingen in 2026

• Partner: €828.035 belastingvrij

• Kind of kleinkind: €26.230 per persoon

• Overige erfgenamen (broer, zus, vriend): slechts €2.769

Boven de vrijstelling betaal je 10% tot €158.669 en 20% over het meerdere. Voor kinderen en partners dus, maar een broer, zus of vriend betaalt 30% tot 40%. Wil je een goede vriend iets nalaten én voorkomen dat de fiscus er met bijna de helft vandoor gaat, dan is plannen noodzakelijk; zonder testament staat zo iemand sowieso niet in de wettelijke rangorde.

Wanneer is een testament echt verstandig?

De wettelijke verdeling werkt prima voor een doorsnee gezin met een getrouwd stel en gezamenlijke kinderen. In die situatie is een testament niet altijd nodig. Maar er zijn genoeg gevallen waarin de standaardregeling juist scheef uitpakt:

• je woont ongehuwd samen

• je hebt een samengesteld gezin met stiefkinderen

• je wilt een kind onterven of juist iemand buiten de familie iets nalaten

• je hebt een eigen onderneming die je gericht wilt overdragen

• je wilt erfbelasting beperken via slimme clausules

• je wilt een voogd aanwijzen voor je minderjarige kinderen

In al deze situaties geeft een testament je de regie terug. Je legt zelf vast wie wat krijgt, in plaats van het over te laten aan een wet die geen rekening houdt met jouw specifieke situatie. Een veelgemaakte fout is trouwens denken dat onterven vanzelf gaat zonder testament; hoe dat werkelijk zit lees je in kun je onterfd worden en kun je dat zelf voorkomen.

Conflicten zonder testament

Zonder testament ligt er geen duidelijke wens op tafel, en dat is precies waar ruzies ontstaan. Wie krijgt het huis van oma? Wie regelt de verkoop? Wie betaalt de uitvaart voor? Erfgenamen moeten het samen eens worden, en als de verhoudingen al gespannen waren, loopt dat regelmatig uit op een slepend conflict.

Komen erfgenamen er onderling niet uit, dan hoeft de gang naar de rechter niet de eerste stap te zijn. Bij een vastgelopen verdeling kan mediation vaak rust brengen en een dure procedure voorkomen. Concrete tips om het zover niet te laten komen vind je in hoe voorkom je conflicten bij het verdelen van erfenissen.

Hoe regel je het wel goed?

Een testament stel je op bij de notaris; dat is wettelijk verplicht en zorgt ervoor dat je wensen rechtsgeldig zijn. Daarnaast loont het om je situatie eens juridisch te laten doorlichten, zeker bij een tweede huwelijk, een bedrijf of vermogen in het buitenland.

Wij zijn gespecialiseerd in erfrecht en helpen je uitzoeken wat in jouw geval verstandig is, en of een testament daarbij hoort. Waarom dat eerder een kwestie van nu dan van later is, lees je in waarom is het belangrijk om een testament op te stellen.

Twijfel je over jouw situatie?

Wil je weten of de wettelijke verdeling in jouw geval goed uitpakt, of speelt er al een vraag rond een nalatenschap? Leg je situatie gerust aan ons voor. In een vrijblijvend kennismakingsgesprek kijken we samen wat verstandig is, zonder dat je meteen ergens aan vastzit. Neem contact op en je hoort snel waar je aan toe bent.