Kun je onterfd worden? En kun je dat zelf voorkomen?

Een erfenis brengt vaak emotie met zich mee. Soms verdriet, soms verbazing, en helaas ook regelmatig conflict. Het idee dat iemand u bewust uit een testament kan schrappen, voelt voor veel mensen onrechtvaardig. Toch is onterven in Nederland gewoon mogelijk, mits het juridisch goed is vastgelegd.

Maar betekent onterfd zijn ook dat u helemaal niets meer krijgt? Dat ligt genuanceerder dan u misschien denkt. De wet biedt namelijk bescherming, vooral aan kinderen. En andersom geldt: wilt u zelf bepalen wie wel of juist niet erft, dan kunt u daar goed op vooruitlopen. In deze blog leest u hoe onterven werkt, wat uw rechten zijn als u zelf onterfd bent, en welke stappen u kunt zetten om duidelijkheid voor uw eigen nalatenschap te creëren.

Wat houdt onterfd worden eigenlijk in?

Onterfd worden betekent dat iemand u in zijn of haar testament expliciet uitsluit als erfgenaam. Geen geld, geen bezittingen, geen aandeel in het huis. Voor de meeste mensen die hiermee te maken krijgen, voelt dat als een klap. Vaak komt het bovendien onverwacht aan het licht, pas na het overlijden, wanneer de notaris het testament opent.

Belangrijk om te weten: zonder testament kan iemand u niet onterven. Is er geen testament, dan geldt automatisch de wettelijke verdeling. In dat geval erven echtgenoten en kinderen volgens vaste regels. Wil iemand daarvan afwijken, dan moet dat via een notarieel testament zwart op wit worden vastgelegd.

Onterfd of gewoon niets te erven?

Een veelgemaakt misverstand: niet elke lege erfenis is een gevolg van onterving. Soms blijkt simpelweg dat er weinig of niets achterbleef. U bent pas écht onterfd wanneer in het testament staat dat u geen erfgenaam bent. Twijfelt u? Vraag een uittreksel op bij het Centraal Testamentenregister.

Daar staat geregistreerd of er een testament is en bij welke notaris dat ligt

De legitieme portie: het vangnet voor kinderen

Hier wordt het juridisch interessant. In Nederland kunt u uw kinderen niet volledig onterven. Ze hebben recht op de zogeheten legitieme portie. Dat is de helft van het erfdeel dat ze normaal gesproken volgens de wet zouden krijgen.

Wat opvalt: die legitieme portie is geen recht op spullen of een aandeel in de woning. Het gaat om een geldvordering. U krijgt dus geen meubels, geen sieraden en geen aandeel in een huis. U heeft recht op een bedrag, en dat moet u zelf opeisen bij de erfgenamen.

Hoe eist u uw legitieme portie op?

Onterfd zijn als kind betekent niet automatisch dat het bedrag op uw rekening verschijnt. U moet binnen vijf jaar na het overlijden bij de erfgenamen aangeven dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie. Doet u dat niet, dan vervalt het recht.

Voor de berekening kijkt men niet alleen naar wat er op het moment van overlijden was. Ook schenkingen die de overledene tijdens het leven heeft gedaan, tellen vaak mee. Dat maakt de berekening complex. Een gespecialiseerde advocaat kan u helpen om een eerlijk bedrag vast te stellen en de claim correct in te dienen. Hulp bij erfrechtkwesties

Partner onterven: hoe zit dat?

Voor echtgenoten en geregistreerde partners ligt het anders. Een partner heeft geen legitieme portie. In theorie kunt u dus uw echtgenoot volledig onterven. Toch is het verhaal niet zo simpel als het klinkt.

De wet kent namelijk verzorgingsrechten. Een onterfde echtgenoot heeft bijvoorbeeld recht op het zogeheten vruchtgebruik van de woning en de inboedel, zodat hij of zij niet ineens dakloos achterblijft. Dat recht moet wel binnen zes maanden worden ingeroepen.

Hoe voorkomt u problemen rond uw eigen nalatenschap?

Voorkomen is beter dan procederen. Wilt u zelf duidelijk regelen wie wat krijgt, dan ontkomt u niet aan een testament. Daarin legt u precies vast wat uw wensen zijn, wie u als erfgenaam aanwijst, en eventueel wie u juist uitsluit.

Een testament op maat

Een standaardtestament bestaat eigenlijk niet. Iedere familie is anders, iedere situatie vraagt om eigen afspraken. Denk aan een samengesteld gezin, een kind met een beperking, of een onderneming die u wilt veiligstellen. Een notaris helpt u met de juridische opmaak. Voor advies over de keuzes en eventuele juridische gevolgen, bijvoorbeeld bij een verwacht conflict tussen erfgenamen, kan een advocaat erfrecht waardevol zijn.

Praat erover, hoe lastig ook

Wat in de praktijk vaak het meeste verschil maakt: openheid tijdens het leven. Conflicten ontstaan zelden door het testament zelf, maar door de verrassing erna. Een gesprek met uw kinderen of partner over uw keuzes voorkomt dat anderen later moeten gokken naar uw bedoelingen. Niet altijd makkelijk, maar wel waardevol.

Wanneer schakelt u juridische hulp in?

Vermoedt u dat u onterfd bent? Dan loont het om snel actie te ondernemen. De termijnen voor het opeisen van de legitieme portie en de verzorgingsrechten lopen door, of u nu juridisch onderlegd bent of niet. Een advocaat erfrecht kan beoordelen of een claim haalbaar is en welke stappen u moet zetten.

Ook als u vermoedt dat een testament onder druk of in verwarde toestand is opgesteld, is juridische hulp aan te raden. Een testament kan namelijk in bepaalde gevallen worden aangevochten, al is dat geen makkelijke procedure.

Erfrecht is geen kwestie van afwachten

Onterfd worden voelt definitief, maar dat is het juridisch lang niet altijd. Kinderen behouden recht op een legitieme portie en partners hebben verzorgingsrechten. Wilt u zelf voor uw nalatenschap zorgen, dan begint dat bij een goed testament en een eerlijk gesprek met uw naasten.

Heeft u vragen over een onterving, twijfelt u over uw rechten, of wilt u uw eigen nalatenschap goed regelen? Neem gerust contact op met viVA Advocaten in Sittard. Wij denken met u mee, kijken naar uw situatie en helpen u verder. Contactpagina viVA Advocaten